Euskal abizenen jatorria

Kaixo Bihotz Lovers, 

Noizbait pentsatu ahal duzue euskal izen eta abizenen jatorria nondik datorren? 

Talde sozialak hazten joan ahala sortu ziren. XII. eta XX. mendeen artean hasi ziren erabiltzen.  

Euskal abizenak euskarazko etimologia dute askok, baina badira baita jatorri erromantzekoak ere, hala nola Araba eta Nafarroa Garaian ohikoak diren abizen konposatu asko.

Abizenen jatorria eta esanahia izen, leku, lanbide edo ezaugarri fisiko batetik etor daiteke. Euskal abizenen kasuan, ezaugarri nagusia toponimia da. Euskal abizenak, bereziki eta zalantzarik gabe, toponimikoak eta ingurunearekiko deskriptiboak dira. Askotan, euskarazko hitzen lotura. Hitz horiek izen/sustantibo (zubi, haran, mendi, bide…), adjektibo (barri/berri, zar -zahar-, zabal…) edo atzizki (-aga, -eta, -tegi) izan daitezke. 

 Patronimikoak eta konposatuak.  

1) Esandako agirian jatorria -herria edo etxea- aipatzen duten abizenak. Euskal abizenen gehiengoa osatzen dutenak. Eneco Lupiç de Laçkanu (Eneko Lopez Lazkaokoa, hau da, Eneko Loperen semea eta Lazkao herrikoa). 

2) Patronimikoak, bakarrik edo beste abizen batez lagunduak. 

 

Izena 

Patronimikoa 

 

 

 

Gaztelaniaz 

Latinez 

Euskaraz 

Euskaraz 

Latinez 

Gaztelaniaz 

Íñigo 

Ennecus 

Eneko 

Enekoitz 

Enneconis 

Íñiguez 

García 

Garsea 

Gartze(a) 

Garzeitz 

Garseanis 

Garcés 

Lope

Lupus

Otso(a)/Lope 

Otsoitz/Lopitz

Lupi

López

Sancho

Sancius

Antso

Sanoitz

Sancionis

Sánchez

 

3) Ezizen edo gaitzizen moduko artikuludun adjetiboak: Lope Andia "Handia", Domenca Begui urdina "Begi urdinetakoa", Martin Belça "Beltza". 

4) Mota ezberdinetako artikuludun izen edo sustantiboak, ezizen edo eramailearen izatea deskribatzen dutenak: Domingo Echayuna (Etxajauna "Etxearen Jauna), Domingo Erlea "Erlea". 

Toponimikoak edo inguruaren deskripzioa.  

Bizitokia edo ingurua deskribatzen duena; Etxeberria, Arteaga, Madariaga… 
Beste askotan auzo, herri edo eskualdea hartzen dute: Bilbao, Tolosa, Madrid

Etxe izenak, oikonimoak

Oikonimoa da, onomastikan, etxearen izena, eta euskal abizen moderno asko funtsean hori direla esan dezakegu. Bi multzotan banatuta: 

  • Jaiotetxea deskribatzen dutenak. Sarritan jaiotetxearen kokapen lekua edo eraikinaren erabilera deskribatzen dute. 
  • Jaiotetxearen lehendabiziko jabea. Sarritan gizon baten izena izan ohi da (noizbait emakumearena). 

Bi mota hauetako abizenek izen, adjektibo, eta atzizki edo amaierako elementuak erabiltzen dituzte: adibidez, -a , -ko-ren edo -enea. 

Jarraiteko euskal abizenen adibide hauek jaiotetxearen lekuen deskribapena egiten dute. 

ABIZENA

OSAKETA

ESANAHIA

Elizondo

eliza "eliza" + ondo "ondo" 

Elizaren ondoko lekua 

Arrigorriagakoa 

arri "harri" + gorri "gorri" + aga "leku atzizkia" 

Harri gorrien lekua 

Aroztegi 

arotz "harotz" + -tegi "etxe, lantegi" 

Haroztegi, harotzaren lantegi edo etxea 

Ibaiguren

ibai "ibai" + guren "bazter" 

Ibai guren, ibaiaren bazterreko lekua

 

Bihotz Bihotzez 💕

@bihotzparis

 

 


Share this post


Leave a comment

Note, comments must be approved before they are published